لەدایکبوونی نەتەوەیەک- کۆماری ئیسلامی پاکستان

83 Views

بەشی یەکەم

بزووتنەوەی پاکستان بە سەرۆکایەتی محەمەد عەلی جناح، پارێزەرێکی خەڵکی شاری کاراچییە، بزووتنەوەیەکی سیاسی بوو لە ساڵانی 1940دا بە مەبەستی دروستکردنی نیشتمانێکی سەربەخۆ بۆ موسڵمانانی کیشوەری هیندی ، ئەم تێکۆشانە لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژیای تیۆری “دوو-دەوڵەت” بوو ئەوەی دووپاتی کردەوە کە موسڵمانان و هیندۆسەکان لە هیندستان دەوڵەتی جودان و هەریەکەیان بە نەریت و ئایین و دابونەریتی خۆیانەوە ؛ کەواتە لەڕوانگەی کۆمەڵایەتی و ئەخلاقییەوە پێویستە موسڵمانان بتوانن نیشتمانێکی جیای خۆیان هەبێت و لە زۆرینەی هیندوەکان جیابکرێنەوە، کە تێیدا ئیسلام ئایینی زاڵە لە وڵاتەکەیاندا ‌، محەمەد سەرکردایەتی کۆمەڵەی موسڵمانانی هیندستانی بەڕێوەبرد بۆ شەڕکردن بۆ نیشتمانێکی جیا بۆ موسڵمانانی هیندستان

هەوڵە هاوبەشەکانی هیندۆس لەژێر دروشمی کۆنگرەی نەتەوەیی هیندستان بە سەرۆکایەتی مۆهان داس گاندی و کۆمەڵەی ئیسلامی دژی داگیرکاری بەریتانیا بووە هۆی ئەوەی لە ساڵی 1946دا دوو دەوڵەتی سەربەخۆ لەلایەن فەرمانڕەواکانەوە قبوڵ بکرێت.

هاوکێشەکە لە نێوان هەر سێ لایەنەکە ڕازی بوو بۆ دابەشکردن ئەوە بوو کە ناوچەکانی زۆرینە موسڵمان لە ژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا دەبێتە بەشێک لە پاکستان لە کاتێکدا هیندۆس کۆنترۆڵی وڵاتانی دیکەی کرد بۆ ئەوەی بەشێک لە خاکی هیندستان پێک بێنن ، یاسای دابەشکردنەکە جێبەجێ نەکراوە لەسەر زیاتر ٦٣٠ ویلایەت و پارێزگارەکانی دەوڵەت بژاردەی چوونە پاڵ هەر وڵاتێک لەسەر بنەمای لایەنگیری دانیشتوان و پەیوەندی جوگرافیان پێدرا.

ئەم دابەشبوونە لەسەر بنەمای ناسیۆنالیزم بووە هۆی دامەزراندنی پاکستان لە 14ی ئابی 1947 و هندستان لە ڕۆژی دواتردا.

دامەزراندنی پاکستان هاندەری گەورەترین بزووتنەوەی دیمۆگرافی بوو لە مێژووی هاوچەرخی حەڤدە ملیۆن کەس – هیندۆس و موسڵمانان و سیکەکان لە هەردوو ئاراستەی نێوان هیندستان و باڵی ڕۆژهەڵات (ئێستا بەنگلادیش) و باڵی ڕۆژئاوای پاکستان ، توندوتیژی و ئاژاوە لە وڵاتدا بڵاوبووەوە و ژمارەی قوربانییەکان لە چەند سەد هەزار کەسەوە بۆ دوو ملیۆن کەس دەخەمڵێنێت ، کۆماری ئیسلامی پاکستان لە لایەن محەمەد عەلی جناح ڕاگەیەنرا و دامەزرا کە بە پشکی لە سەدا 33ی هێزە چەکدارەکان و خەرجی دارایی ولاتی هینده دابەشنەکراوەکان بوو بە یەکەم پارێزگار ، دەوڵەتی زۆرینە موسڵمانی کەشمیر بەسترایەوە بە هیندستان و بەهۆی دوژمنایەتی نێوان موسڵمانان و هیندۆسەوە ئاژاوە دەست پێ کرد ، کەشمیر خاڵی ناکۆکی نێوان پاکستان و هیندستانە و پەیوەندییە دووقۆڵییەکانیان تا ئەمڕۆش بەهۆی ناکۆکی لەسەر کێشەی کەشمیر کاریگەری هەیە.

محەمەد عەلی جناح یەک ساڵ پاش دامەزرانی پاکستان لە ئەیلولی 1948 کۆچی دوایی کرد ، مردنی یەک پیاو نابێت مانای زۆر بێت، بەڵام مردنی پێشوەختەی دامەزرێنەری دەوڵەت کە پلانێکی هەبوو بۆ نەتەوە تازە دامەزراوەکە بووە هۆی قەیرانی نائارامی سیاسی و ئابووری و ئەمنی لەو وڵاتەدا ، پاکستان پێنجەمین وڵاتی جیهانە کە ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیکەی 227 ملیۆنە، لەگەڵ دووەم گەورەترین دانیشتوانی موسڵمان لە جیهاندا ، پاکستان لە ڕووی ستراتیژیەوە دەکەوێتە چوارڕێیەکی جیۆپۆلەتیکی نێوان ڕۆژئاوا و باشوور و ناوەڕاستی ئاسیا .

پاکستان ڕووبەری 881913 کیلۆمەتری هەیە و لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ هیندستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ ئەفغانستان و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ ئێران و لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ چین هاوسنوورە و هێڵی کەنارەکەی 1046 کیلۆمەترە بە درێژایی دەریای عەرەبی و کەنداوی عومان لە باشوور. کاراچی گەورەترین بەندەر و بەندەری جواەدەر دووەم گەورەترین بەندەری ئەو وڵاتەیە ، پاکستان شوێنی چەندین کەلتووری کۆن و نوە کە تەمەنیان 8500 ساڵە ‌‌‌، وه‌ك شارستانێتی مەهاراجە لە بەلووچستان و شارستانیەتی دۆڵی ئلسند لە سەردەمی برۆنزي دا دەگرێتەوە کە فراوانترین شارستانیەتی جیهانی کۆنە ، هەرێمەکە لە ژێر دەستی چەندین ئیمپراتۆری و پاشایەتیدا بوو، بە ئەسکەندەری مەزنیشەوە ، سلەوقی و مۆری و خەلافەتی ئەمەوی لە ناوچەی باشووری خۆی و غەزنەوییەکان و مەغۆلەکان و ئلدورنیكان و ئیمپراتۆریەتی سیک و فەرمانڕەوایی کۆمپانیای هیندی ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا و ئیمپراتۆریەتی مۆدێرنی لە ساڵی 1858 تا 1947

بی شرۆڤه

زانیاری بەردەنگ

info@thualfuqar.com

نامەیەکمان بۆ بنووسە

    سەنتەری زولفكه ر بۆ دیراسی ستراتیجی و توێژینەوە و مافەکانی مرۆڤ ، دەزگای توێژینەوەی ئەهلی سەربەخۆیە و مامەڵە لەگەڵ کاروباری گشتی لە عێراق و کاریگەرییەکانی ژینگەی هەرێمی و جیهانی لەسەر دەکات