ئەفغانستان (خاکی ئەفغانستان) بەشی سێیەم:

156 Views

بە کشانەوەی سوپای بەریتانیا لە نیمچە کیشوەری هیندی کە لە ساڵی 1947 دەستی پێکرد سۆڤیەت سیاسەتێکی دۆستانەی لەگەڵ ئەفغانستان دا پەیڕەو کرد بە وەبەرهێنان لە زۆر ناوچە و ناسینی سەربەخۆیی ئەفغانستان .
پەیوەندییەکانی نێوانیان لەسەردەمی سەرۆک وەزیران سەردار داود لەساڵی 1950 ەوە پەرەی سەندو سۆڤیەتوەبەرهێنانی بەرچاویان لەپڕۆژەکانی ژێرخانی ئەفغانستاندا کرد لەوانە ئەوەی تا ئەمڕۆ هەیە، دوای کودەتاکەی سەر محەمەد زاهیر شا، پاشای ئەفغانستان کە لە ساڵی 1933 بۆ 1973 لە لایەن سەردار داود سەرۆک وەزیرانەوە بەردەوام بوو کە لەلایەن ئەفسەرانی پرۆ سۆڤیەتەوە گەمارۆ درابوو سۆڤیەت دەستی کرد بە کۆنترۆڵکردنی ناوەندی بڕیاردان لە کابول، سەردار داود هەوڵیدا ئەفسەرەکانی سۆڤیەت لە پۆستە گرنگەکان دوور بخێتەوە بۆ ئەوەی ئەو وڵاتە لە کامپی سۆڤیەت دەربهێنێت لە سەردەمی جەنگی سارددا و ئەفسەرانی پرۆ سۆڤییەت بە سەرکردایەتی محەمەد نور تەرەکی توانییان سەردار داود سەروماڵ بکەن و بیکوژن و هەموو ئەندامانی خێزانەکەی ان لە ساڵی 1978 بکوژن و ناکۆکی نێوان سەرکردەکانی ئەفغان بەردەوام بوو .
تەرەکی لە کاتی ئەم ناکۆکیانەدا کوژرا و سۆڤیەتەکان بابراک کاراماڵ، سەرۆک کۆماری کۆمۆنیستی ئەفغانستانیان لە کۆتایی مانگی 12ی ساڵی 1979 دەستنیشان کرد، کە وادەی ڕاستەقینەی داگیرکاری سۆڤیەتی ئەفغانستان بوو .
ئەم ڕووداوانە شۆڕشک بەهێز بەراود بوو کە سەرتاسەری وڵاتی داپۆشیبوو و لەگەڵ داگیرکردنی سۆڤیەتی ئەفغانستان بەهێز بوو
٫ گرووپێک لە گەنجانی موسڵمان هەن کە لە ماوەی دەسەڵاتی سەرداردا بە توندی لە زانکۆکاندا دەرکەوتن و هاتنە پاکستان کە لەو ماوەیەدا کێشەی سنووریان لەگەڵ ئەفغانستاندا هەبوو و زیاتر لە جارێک لە نێوانیان گەیشتە ئەوەی کە بەرەو شەڕ بەڕێبکەون .
قڵبودین حیکمەتیار ، ئەحمەد شاه مەسعود ، بورهانالدین ڕەبانی ، عەبدولڕەسوڵ سەیاف ، ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی ئیسلامی ئەفغانستان و حزب ئوت ئیسلام ، ناووکی سەرەکی دەستپێکردنی بەرەنگارییان لە دژی سۆڤیەت پێکهێنا و لەگەڵ ئەوەشدا ئەم هاوپەیمانیە پشتیوانییەکی بەرچاویان لە دەزگای هەواڵگری پاکستان و دەزگای هەواڵگری سی ئای ئەی بۆ پشتیوانی لە بەرخۆدانی ئەفغانی لە دژی کۆمۆنیزم وەرگرت .
هێڵی سنووریی دووراندی 2430 کیلۆمەتری یووردان لەنێوان ئەفغانستان و پاکستاندا بەڕێوە دەچێت و بەهۆی سەختیی چاودێری و کۆنترۆڵکردنیەوە ، چەکی دروستکراو و چینیی و کڕدراو لەلایەن هەندێک لە وڵاتانی کەنداوەوە دەستی کردووە بە چوونە ناو ئەفغانستانەوە و ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر میدیا جیهانییەکان دەستیان کرد بە ناساندنی چەمکەکانی وەک جیهاد و موجاهیدین و بە فراوانی خولانەوە ، کە لە جیهانی ئیسلامیدا بەربڵاو نەبوو بەڵکو تایبەت بوون بە گەلی موسڵمانی ئەفغانی ، ئەم چەمکەش لەگەڵ هاوسۆزی کۆمەڵێکی زۆری جیهانی ئیسلامی دا کۆ بووەوە بۆ پشتگیری کردن و سەرخستنی بەرخۆدانی ئەفغانی لە دژی کۆمۆنیزمی ئائینیست .
نزیکەی دوو دەیە دواتر ئەم بیر و ئایدیا جیهادییانە بوونە یەکێک لە هەرە بیرۆکە ترسناکەکانی جیهان و دەستیان کرد بە هەڵمەتێک بۆ هاندانی لاوانی عەرەب لە وڵاتانی کەنداوی عەرەبی و بە تایبەت وڵاتانی تری عەرەبی بۆ ئەوەی بچنە جیهاد لە ئەفغانستان ، بەو جۆرەش ژمارەی لاوانی عەرەب بەرەو جیهاد ی هەزاران کەس دەبرێن ، ئەم خاڵەش پێویستە بەزوویی بخوێنرێتەوە ،زۆرێک لە جیهادییەکان لەکاتی پرۆسە سەربازییەکاندا دژی سۆڤیەت کوژران و دوای جەنگ بەشێکیشیان گەڕانەوە بۆ وڵاتەکانیان تا خانە تیرۆریستییە بچووکەکان بن ، هەندێکیان بوونە یەکێک لە ترسناکترین ڕێکخراوە جیهادییەکان و گەشەیان کرد تا ئەوکاتەی خۆیان وك دەوڵەتی ئیسلامی ڕاگەیاند لەسەر خەلافەت و بوون بە فەرمانڕەوایەتی خاکی گەورەی له عێراق و سوریا .

بەڵام ئەم ڕێکخراوانە زۆر نەخایەنی، بەڵام برین و برینیان بەجێهێشت کە دیار نامێنن و زەحمەتە لەو خاکەی کە حوکمیان کردووە لە بیر بکرێت ، جیهادییەکان کە مانەوەیان لە ئەفغانستان هەڵبژارد زیاتر لە کاتی ئۆ پەراسیۆنە سەربازییەکانی هاوپەیمانان بە سەرکردایەتی ئەمریکا بۆ لەناوبردنی تاڵیبان کوژران، بە تایبەت دوای هێرشەکانی مانگی ئەیلول لە ئەمریکا

به‌دوادا….

 

بی شرۆڤه

زانیاری بەردەنگ

info@thualfuqar.com

نامەیەکمان بۆ بنووسە

    سەنتەری زولفكه ر بۆ دیراسی ستراتیجی و توێژینەوە و مافەکانی مرۆڤ ، دەزگای توێژینەوەی ئەهلی سەربەخۆیە و مامەڵە لەگەڵ کاروباری گشتی لە عێراق و کاریگەرییەکانی ژینگەی هەرێمی و جیهانی لەسەر دەکات