کۆبوونەوەی سێ لایەنەی لە عێراق عێراق – میسر – ئوردن

138 Views

لەبەر ڕۆشنایی پێشکەوتنەکانی ناوچەکە بەگشتی و عێراق بەتایبەتی بەتایبەتی سەبارەت بەمەیدانی سیاسی ئەو وڵاتانە و لەبەر ڕۆشنایی نەبوونی ڕوونی و نادڵنیایی بەشایەتی بڕیاری سیاسی لەسەرتاسەری جیهاندا ، پوختەیەک لەکۆبوونەوەی سێ لایەنەی بەغدا مان خستە ژێر دەستی ئێوە ،وە ئەوەی کە چاوەڕوان دەکرێت ئەنجامی لێ بێت :

1 – ئامادەبوونی سەرکردە عەرەبەکان لە بەغدا دوای کۆبوونەوە پرۆتۆکۆلییەکە گوزارشت لە سەردەمێکی نوێ دەکات کە میسر و ئوردن دەستی پێکردووە ، کە ماوەیەکی زۆرە لە لایەن عێراقیەکان و عەرەبەکانەوە چاوەڕوانی ئەوە دەکرێت، کە وێنەی ئەو برایانەمان بەدەست بهیننەوە کە بە لێشاو بۆ بەغدا دەچوونە هەڵگرتنی پەیامی دیالۆگ و لێک تێگەیشتن ، کە دواهەمینیان لە لووتکەی ساڵی 1990 دا بوو کە پێشتر شاهیدی گرژییەکی بێ وێنە بوو لە پەیوەندییەکانی عەرەب و عەرەبدا ، و قەیرانی نێوان عێراق و کوێت بە ئاشتی چارەسەر نەکرا و بە داگیرکردنی سەدام حوسێن بۆ کوێت کۆتایی هات و مانەوەی بۆ ماوەی شەش مانگ لە جەنگێک کۆتایی هات کە سەوز و وشکی تێکدا و چووە ناو عێراقەوە بۆ ناو گۆشەگیری ئەو کاتەی و دواتر داگیرکاری .

2 – لوتکەکەی ئێستای ( حوزەیران ) لە بەغدا کە عەبدولفەتاح ئەلسیسی سەرۆکی میسر دەستی پێکرد لە کاتێکدا سەردانی عێراقی کرد بۆ تۆمارکردنی یەکەم سەرۆکی میسر کە لە ماوەی 30 ساڵدا لە عێراق دێت ، بە میواندارییەکی گەورە وەلە بەغدا بە فەرمی و بە جەماوەری پێشوازی لێ کرا هەروەها شا عەبدوڵڵای دووەم کە ڕۆژێک پێش گەیشتنی پەیامی نارد بۆ سەردانی مەزاری صەحابی جەعفەر بن ئەبی تاڵیب ( فڕۆکەوان ) لە کەراک لە ئوردن .

3- کۆبوونەوەکە دوای دواخستنی بەهۆی بارودۆخ و کێشەکان لە سێ پایتەختەکە بەدەستهاتون ، بەغدا کە تەقینەوە و هێرش بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆکایەتی لێ درا ،عومان دەستگیر کردنی زۆری بۆ کراوە و دەسەڵات بە حاڵەتی هەڵاوشوتاناوی وەسف دەکات ، قاهیرەش ڕووداوی تیرۆریستی یی هەبوو .

هەندێک پێیان وابوو کە کۆبوونەوە سێ لایەنەی شکست دەهێنێت ، بەهۆی ئەو کێشانەی لە سێ پایتەختەکەی دا هەیە بەڵام خواستیك عەرەبێ بەهێز ئەو لووتکەیە دەجوڵێنێ و پێی وایە لە پشتەوە ئەو سێ وڵاتە نین کە نوێنەرایەتی هاتنی سەرۆکەکانیان دەکرد بەڵکو بە کۆدەنگییەکی عەرەبی کەنداو پشتیوانی لە کاریگەری و بوونی خواستی پاشکۆی عێراق بە دەوروبەرە عەرەبییەکەی دووبارە دەکاتەوە و دەستی یارمەتی و پشتیوانی بۆ درێژ دەکات دوای ئەوەی مەترسی لە لایەن وڵاتانی غەیرە عەرەبییەوە زیاد کرد له سر عيراق ، ئەمانە دەرئەنجام و دەرئەنجامەکانی داگیرکردنی ساڵی 2003 و سەرلێشینەوەی سەختن بەسەر خەڵکی عێراق کە بوونیان بە دەستتێ وەردانی دەرەکی هەڕەشە و ئاوارە بووە کە عێراقیان کردووە بە مەیدانی جەنگ بۆ هەردوو ئەجێندا و بەرژەوە ندییەکانی .

4- ئەم پڕۆژەیە لە ڕەهەندە ئابوورییەکەیدا لاسایی بازاڕی هاوبەشی ئەوروپا دەکات، کە ئەلکازمی لە سەردانەکەی ئەم دواییەیدا بۆ ئەمریکا وەک کارێکی ستراتیژی بە ناونیشانی “شامی نوێ” وەسفی کرد ، چاوەڕوان دەکرێت عێراق و میسر و ئوردن ڕێککەوتننامەکان ئیمزا بکەن بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژە ئابوورییە زەبەلاحەکان لەبوارەکانی وزەو گواستنەوە و وەبەرهێنانی بازرگانی و ئاڵوگۆڕی کار بەتایبەتی لەمیسرەوە کە پێشتر خەڵکی ان لەعیراق بۆ کارو بەرهەمهێنان و پەروەردەو چەند کەرتەیەکی تر ژیاون ، بەتایبەتی کە میسرییەکان ئەزموونی فراوانیان هەبووە لەحەوت ساڵی ڕابردوودا کەسوودی بۆ هەردوو حیزب دەبێت .
میسر توانی کارەبا بەرهەم بهێنێت و زیادەی هەیە هەروەها ئوردنیش کە ویستی خۆی نیشان داوە بۆ گواستنەوەی نەوتی عێراق بە بۆرییەک کە لە سەرەوە درێژ دەبێتەوە بۆ عەقەبە لەسەر دەریا .

5 – کەشی سیاسی لە بەغدا ئەوەی زۆر هێزی سیاسی دژایەتی یوروی لایەنە ڕاستەقینەکانی ئەم کۆبوونەوەیە بکات ، بە تایبەتی ئەوانەی ڕاستەوخۆ بە ئێرانەوە بەستراون .
هەروەها هەندێک دەنگی ئابووری تایبەتمەند لەعیراق سەبارەت بەو ئەگەرە بۆ هەماهەنگییە کە لەئەنجامی کۆبوونەوەی سەرکردەکانی سێ ولاتەوە دەبێت بەتایبەتی عێراق کە بەدوای ئەوەدا دەگەڕێت کە لەدەروازەی ئابوورییەوە چاو لەهەڵوەشاندنەوەی سیاسی بکات

6- کۆبوونەوەی سێ لایەنەی، کە تیشکی خستە سەر توانای وەبەرهێنانی ئابوری، ئامادەی گفتوگۆی وەزیرەکان بوون لەگەڵ سەرۆکەکانیان لەچەندین دۆسیەی گشتگیردا پێشکەشیان بەتایبەتی لایەنی ئەمنی کە پێدەچێت ئەو سێ وڵاتە ی دوچاری ئەو تیرۆرە بووە شارەکانیان بەر شارەکەیان کەوووە ، ئەمەش وای لێبکات کە بەدوای بەدەستهێنانی شارەزایی بەرچاو لەتێگەیشتنی ڕێگاکانی ڕووبەڕوو بوونەوە بن ، جگە لەکارئاسانی کارو گواستنەوەی کار و کاری کارکردن لەنێوانیان و پەیوەندییەکان و گواستنەوە و کردنەوەی ئەگەرەکانی شەراکەت لەگەڵ زەریای عەرەبی کەیەکڕیزی و هاوکاریی ئەم ولاتانەیە .

7- لە بەرنامەدایە پڕۆژەکە لە ڕۆژئاوای دەریاچەی ئەلثەرثاەر لە باکوری ڕۆژئاوای بەغدا درێژبکرێتەوە و لە ڕێگەی پارێزگای ئەنبار بۆ بەندەری دەریای سووری عەقەبە درێژ بکرێتەوە، میسر دەست دەکات بە پلاندانانی ڕێگای بۆرییەکە لە عەقەبەوە بۆ سینا لە سەرانسەری دەریاکە، شارەزایان پێشبینی دەکەن .
کەرتی وزەی میسر لەئێستادا ڕووبەڕووی تەحەدای ڕاستەقینە دەبێتەوە ، بەهۆی دابەزینی بەرهەمی نەوتەوە بەڕێژەی 46 ٪ لەسەرەتای ساڵی دارایی 2020 – 2021 دا ، بەپێی نرخی نەوت ، ئەمەش وای لەمیسر کرد کە پەیوەست بێت بەو بانگەوازەوە .
دواجار ماوەی 18 ساڵە ئێمە تێکەڵبوونێکی ڕاستەقینە یان تێکەڵکردنی ڕاستەقینەی عێراق‌مان لەگەڵ دەوروبەرە عەرەبییەکەی دا نەبینی ،وە ئەو هۆکارانەی زۆر بن، ئایا کۆبوونەوەی سێ لایەنەی دەبێتە دەروازەی ڕاستی ئەم یەکگرتنە؟

بی شرۆڤه

زانیاری بەردەنگ

info@thualfuqar.com

نامەیەکمان بۆ بنووسە

    سەنتەری زولفكه ر بۆ دیراسی ستراتیجی و توێژینەوە و مافەکانی مرۆڤ ، دەزگای توێژینەوەی ئەهلی سەربەخۆیە و مامەڵە لەگەڵ کاروباری گشتی لە عێراق و کاریگەرییەکانی ژینگەی هەرێمی و جیهانی لەسەر دەکات