لاوانی عێراق سامانێکی مرۆیی فەرامۆشکراو و دواڕۆژێکی نادیار

203 Views

وڵاتانی پێشکەوتوو سامانو دەوڵەمەندی مرۆڤیان خستە ڕیزی پێشەوەی چەک و پێشکەوتنی سەربازی.
گەورەیی بەریتانیا تەنیا ئەنجامی سوپاو دەستکەوتە سەربازییەکان نەبوو کە کردییە گەورەترین دەوڵەتی داگیرکاری سەدەی 19 و 20 و ڕەنگە تا ئەمڕۆش ، ئەگەرچی زاراوەکان لەسەر ئاستی جیهانی گۆڕاون ، بەڵام مەبەستیەتی کۆتاییەکی توند بە لۆژیکی دوژمنایەتی ئەبەدی و پێکدادانی شارستانیەکان لە خەیاڵی قەومەکاندا چڕکراوەتەوە ، بۆ ئەوەی نیشانیان بدات کە جیهانی مۆدێرن لە دۆخی تەبایی و یەکبووندا دەژی و تەنانەت بە ململانێی ڕاستەقینە و بەرجەستەشەوە ، ئەدەبی هاوچەرخ بەستنەوەی بە زنجیرە مێژوویییە ئەبەدییەکەی قەدەغە دەکات .

گەڕانەوە بۆ قسەکردن لەسەر سامانو دەوڵەمەندی مرۆڤ ، دەبێت بەڕێزەوە سەیری ئەزموونی بەریتانیا بکەین کە بەباشی بەکارهاتووەو وزەو توانای خەڵکی بەریتانیای بەئامانجی کۆنترۆڵکردنی سامان دەوڵەمەندی یی خەڵکی تر بەکارهێناوە و بە رێوشوێنی سادە و لۆژیکی انە روویاندا ،دەوڵەتی بەریتانیا بە سیاسەتمەداری جیاواز و جیاوازییان پەروەردە و فێرکردنی دوور لەو هەموو ناکۆکییە دەهێڵیتەوە .
بەریتانیا بەردەوام بوو لەبەرهەمهێنانی ئەندازیار و تەکنیککار و شارەزا لەبوارە جیاجیاکانی زانست و تەکنەلۆژیاو بێ بەرامبەر دابەشنەکرا بەسەر جیهاندا ، بەلام وڵاتەکەیان بەپێی لێهاتووی خۆی هەر یەکێک لەو ولاتانەی کە مامەڵە گەورەکانیان لەگەڵی ئەنجام دراوە دوای پێزانینی ئەو ولاتانە سوپاس بۆ بەریتانیا دابینی دەکرد ئەم مامەڵەیانە زۆرجار بە ویستی خۆیان سەروەری دەوڵەتیان پێشێل دەکرد، بەهۆی ئەوەی کە شارەزایانی بەریتانیا ڕێگەیان پێنەدراوە خاوەن سامانە ڕەسەنەکان لەسەر چۆنیەتی بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانیان ڕابهێنێت وە نەئەکرا ئەم وڵاتانە بۆ ئەم ئاستە بەرزبنەوە تەنانەت ئەگەر بیانویستایە بۆ پاداشتی مادیش ئەو کارە بکەن.

بەریتانیا تەنها نەبوو کە ئەم پەیڕەوە پەیڕەو بکات، بەڵکو وڵاتانی دیکەش و ڕەنگە بەرچاوترینیان ئەمریکا بووبێ کە تا ئێستا نزیکیەکی هاوشێوەی هەیە بۆ هەڵکردنی ئاڵای ئەمریکا لەسەر چەندین وڵاتی جیهانی سێیەم تا دەکرێت و وڵاتانی هەژار و کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەی ئاو و بیرەکانی نەوت و ڕێگا ئاوییەکان و بگرە زیاتریش.
کەواتە ململانێی زانستی دەیان ساڵ کۆتایی پێنەیەت و ڕەنگە تەنانەت بگاتە دۆخی جەنگ .
مێژوو پڕ بەڵگەیە لەسەر ئەمە لەجەنگی ساردی نێوان یەکێتی سۆڤیەت و ئەمریکادا کە ململانێکە تەنیا بەوڵاتانی هەژارەوە نەبەسرابوو بەڵکو ململانێی فەزاییش بوو .

قسەکردن لەسەر وزە و وزەکانی مرۆڤ وەک سامانێک کە زلهێزەکان شەڕی پێ دەکەن و دنیایان پێ بەڕێوە ئەبەن .
ئێمە خۆمان لە نەبوونی هیچ جۆرە گرنگیپێدانێک بە وزە عێراقییەکان ڕووبەڕووی پرسیاری گەورە دەبینینەوە کە لە سەردەمی توانای بەرزەوە کە جیهان لە بوارە زانستییە جۆراوجۆرەکاندا بە شایەتی ی داوە هیچ نهێنینییە کە داگیرکاری ئەمریکا لە عێراق یەکێک بوو لە فاکتەرەکانی نەهێشتنی ئەم سامانە بێ جێگرە و بە پشت بەستن بە پلانی هەندێکیان شاراوە و هەندێکیان پێشتر لەلایەن ئیدارەی ئەمریکیەوە ئاشکرا کران.

بەڵگەنامەکانی ویکیلیکس تیرۆرکردنی 350 زانای ناوکی عێراق و 300 مامۆستای زانکۆیان لەبوارە جیاجیاکاندا ئاشکراکرد پاش ئەوەی ڕەتیانکردەوە هاوکاری ئەمریکا بکەن .
بەڵگەنامەی 456 ئاماژەی بە بڕیاری کوشتن بە بەهاوناوی هاوکاری نەکردن و بوونی ئەو زانا ناهاوهاوکارانە، گوزارشت لە هەڕەشەیەک دەکات بۆ سەر پرۆژەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا لە عێراق و ناوچەکە،
ئەم بەڵگەنامەیە بەدوای ئەو بەڵگەنامەی تری ویکیلیکسدا کە بەڕاشکاوی تەئکیدی لەسەر هاوکاریی حکومەتەکەی نوری مالکی سەرۆک وەزیران کردەوە تیرۆرکردنی زانا ئەتۆمییەکانی عێراق و پرۆفیسۆرە جیاکراوەکانی زانکۆ لەهەموو دیسپلینە زانستییەکاندا .
(لە سەر وتەو بەڵگەنامەکە کە ژمارە 678ی لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بۆ سەرۆک بوش )
هەروەها بەڵگەنامەکانی تر باسیان لەئاوارەکردنی 17 هەزار زانای عێراقی کرد لەعێراق بەخۆبەخشی یان خۆبەخشانە یان خۆنەویستانە و ترساندن یان پێدانی ڕەگەزنامەی ئەمریکی پێیان لەپاداشتی هاوکاری و ڕاکێشانیان بۆ لایەنی ئەمریکی و دەرکردنی یاسای تایبەت و ڕاشکاوانە کە لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکاوە پەسەندکراوە بۆ پێدانی کارتێکی سەوز بەزانایانی عێراق لەئەمریکا ئەگەر هەر ئارەزوویەک بۆ کۆچکردن نیشانبدات .

ئەمڕۆ کە زیاتر لە 17 ساڵ بەسەر داگیرکردنی عێراقدا تێپەڕدەبێت و هاوکات لەگەڵ ڕاگەیاندنی کردنەوەی یەکەمین زانکۆی ئەمریکی لەعیراق ، پرسی چارەنووسی ئەو گەنجە عیراقیانە کە ناسنامەکەیان وندابووە
، پرسیار دەربارەی چارەنووسی لاوانی عێراق کە شوناسی لێ ون بووە نێو ئەو وڵاتانەدا بڵاوبۆتەوە کە لە هەوڵی دزینی توانا زانستیەکانیان لە لایێک و لە لایەکەی دیکەیشەوە نائومێدی و بێهیوایی لە نێو ئەو گەنجانەدا بڵاو دەکاتەوە کە توانا و هیوا و ئاواتیان لە دەست داوە و وەک عێراقییەکان توانای ان هەیە بە سەختی و خۆڕاگریی کار بکەن.

لە غیابی هیچ هەوڵ و کۆششێکی بەرچاو لەلایەن بەرپرسانی عێراقییەوە بۆ بنیاتنانەوەی گەنجە عێراقییەکان و بنیاتنانی تواناکانی و نەبوونی هیچ نیازێک بۆ گەڕاندنەوەی زانایانی عێراق ( سامانە مرۆییەکان کە پشتگوێ خراو بەفیرۆچوو ) .
چاودێران لەپرسی کردنەوەی زانکۆ پێشکەوتووەکانی عێراق لە ئێستادا دەپرسن، هەروەک بەبێ گومان گرەنتی ئەوە دەکەین کە ئەو زانکۆیانە چماركه توانا گەورە بەرهەم بهێنن .
چونکە عێراق بەو خەڵکە زانستدۆستیەی ناسراوە کە توانای گەیشتن بە ئاستی زۆر و مەزنی هەیە ، بەڵام چارەنووسی ئەم توانا نوێیانە بەجێهێشتنی عێراق دەبێت وەک ئەوەی لە ڕابردوودا ڕوویدا .
لەگەڵ ئەوەشدا ڕۆیشتنیان ئەم جارەیان بەهۆی نەبوونی ژیانی سروشتی لەعیراقدا خۆبەخشانە دەبێت و نەبوونی هیچ نیشانەیەک کە دەوڵەت بەدوای لەخۆگرتن و پاراستنی ئەو عەقڵانەدا بێت و سوودیان لێوەربگری بۆ بەرژەوەندی عێراق و بنیاتنانەکەی .

پرسیارەکە دیسان لەسەر ئەگەرو ویکردنەوەی ئەم زانکۆیانه سەرەڕای ئەرێنیبوونی ئەم هەنگاوە بەڵام ئەرێنییەکەی سنووردارە لە خەرجکردنی لە کرانەوەکەی و سەرەڕای ئامادەباشی ی بنیاتنان و زیاد بوونی باری شانازیی ئەخلاقی یی بۆ عێراقییەکان بەبێ هیچ سوودێکی ڕاستەقینە و دیار بۆ عێراق و خەڵکەکەی.

بی شرۆڤه

زانیاری بەردەنگ

info@thualfuqar.com

نامەیەکمان بۆ بنووسە

    سەنتەری زولفكه ر بۆ دیراسی ستراتیجی و توێژینەوە و مافەکانی مرۆڤ ، دەزگای توێژینەوەی ئەهلی سەربەخۆیە و مامەڵە لەگەڵ کاروباری گشتی لە عێراق و کاریگەرییەکانی ژینگەی هەرێمی و جیهانی لەسەر دەکات